Արթուր Վարելջյան

p. 17                                                                        

1

1-Е

2-C

3-D

4-А

5-F

6-B

7-G

8-H

2

My uncle has always done things differently. He leaved school when he was 16 because he wanted to see other places. He spent the next twenty years  travelled the world, working in restaurants and hotels in many different countries. When he was in his early forties, he decided to return to the UK. He went to university and got a degree. He did it very well, and when he finished he started a career as a translator. Because he was soon Head Translator. When he was 48, he met the love of his life and they decided to settle down and start a family. Now he’s 55, with three young children. He says he wants to retire soon. He wants to stop working and take the whole family around the world with him. I wouldn’t be surprised if he does.

Լեռնային Ղարաբաղի անկախության համար Գարեգին Նժդեհը  ընդունեց որոշում և արեց հետևյալ հայտարարությունը. «Ադրբեջանի ԽՍՀ Հեղկոմի հռչակագրի և Հայաստանի ու Ադրբեջանի հանրապետությունների կառավարությունների միջև եղած համաձայնության հիման վրա հայտարարվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղն այժմվանից կազմում է Հայկական ԽՍՀ անբաժան մասը»։ Լեռնային Ղարաբաղի արտակարգ կոմիսար նշանակվեց Ասքանազ Մռավյանը։ Սակայն Ադրբեջանն արգելակեց այդ որոշման կատարումը։

Գ. Օրջոնիկիձեն և Ս.Կիրովը Ադրբեջանի Հեղկոմի նախագահ Ն. Նարիմանովին խորհուրդ էին տալիս Լեռնային Ղարաբաղի հարցում ղեկավարվել էթնիկական սկզբունքով, այն է՝ ոչ մի հայկական գյուղ չմիացվի Ադրբեջանին և, հակառակը, ոչ մի ադրբեջանական գյուղ չմիացվի Հայաստանին։ Ադրբեջանի ղեկավարությունը ճիշտ չէր համարում էթնիկական սկզբունքով սահմանաբաժանումը։ Այնուհետև Լեռնային Ղարաբաղի հարցը փոխադրվեց Կովկասյան բյուրոյի պլենում, և նրա հուլիսի 4-ի նիստում որոշում ընդունվեց Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի կազմի մեջ մտցնելու մասին։ Վերջապես ընդունվել էր արդարացի և օրինական որոշում Լեռնային Ղարաբաղի հարցի մասին, որի բնակչության 95 տոկոսը հայեր էին։ Այդ որոշման դեմ բողոքեց Ն. Նարիմանովը, որից հետո հարցի լուծումը փոխադրվելու էր ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմ (Մոսկվա)։ Սակայն հաջորդ օրը՝ հուլիսի 5-ին, վերանայվեց այդ որոշումը՝ Լեռնային Ղարաբաղը թողնվեց Ադրբեջանի սահմաններում։ Դա պատճառաբանվում էր Ադրբեջանի հետ նրա տնտեսական կապերով։ Լեռնային Ղարաբաղը դառնալու էր ինքնավար մարզ՝ Շուշի կենտրոնով։ Որոշման այսպիսի շրջադարձային փոփոխությունը, ըստ երևույթին, կապված էր Ի. Ստալինի միջամտության հետ։ Այսպիսով, ղարաբաղյան հարցի լուծումը պատճառաբանվեց միայն տնտեսական գործոններով՝ անտեսելով ազգայինը։

Հայ ժողովուրդը և Հայաստանի ղեկավարությունը բնականաբար խիստ դժգոհ էին որոշումից և արտահայտեցին իրենց անհամաձայնությունը, սակայն դրանից ոչինչ չփոխվեց։ Հայրենի երկրին միանալու ձգտումով համակված Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի բողոքի ձայնը չլռեց նույնիսկ ստալինյան բռնատիրության տարիներին։ Մեր օրերում նա ստիպված էր զենքով պաշտպանել իր արդարացի իրավունքները։

Տարածքային հարցերի «լուծումից» հետո հնարավոր համարվեց կատարել Անդրկովկասի հանրապետությունների միջպետական հստակ սահմանագծում։ Ստեղծվեցին միայն հայ-վրացական և վրաց-ադրբեջանական պայմանագրեր։ Հայ-վրացական պայմանագիրը Թիֆլիսում ստորագրել են Հայաստանի ԽՍՀ ժողկոմխորհի նախագահ Ալ. Մյասնիկյանը և Վրաստանի ԽՍՀ Հեղկոմի նախագահ Բուդու Մդիվանին։ Դրա համաձայն Վրաստանի կազմում մնաց Ախալքալաքի շրջանը, իսկ Հայաստանի կազմում՝ Լոռին։

Անսեռ բազմացման ժամանակ օրգանիզմները առաջացնում են գենետիկորեն նույնական կրկնօրինակներ՝ առանց այլ օրգանիզմի գենետիկական նյութի միջամտության։ Բակտերիաները բաժանվում են ուղղակի բաժանման միջոցով, վիրուսները բազմանում են տեր բջջի հաշվին, հիդրաները և խմորասնկերը՝ բողբոջմամբ։

Անսեռ ճանապարհով բազմացող շատ տեսակներ՝ հիդրաները, խմորասնկերը և մեդուզաները, կարող են բազմանալ նաև սեռական ճանապարհով։ Օրինակ՝ բույսերի մեծամասնությունն ընդունակ է բազմանալ վեգետատիվ ճանապարհով՝ բազմացում առանց սերմերի և սպորների, բայց բույսերը կարող են բազմանալ նաև սեռական եղանակով։ Նմանապես՝ բակտերիաները կարող են փոխանակել գենետիկական տեղեկատվությունը կոնյուգացիայի միջոցով։

Սեռական բազմացումը կենսաբանական գործընթաց է, որի ժամանակ նոր օրգանիզմն առաջանում է երկու օրգանիզմների ժառանգական տեղեկատվության միաձուլման հետևանքով։ Սեռական բազմացումն սկսում է մեյոզով, որը բջիջների բաժանման հատուկ մասնագիտացված եղանակ է։ Երկու ծնողական օրգանիզմներից յուրաքանչյուրը ստեղծում է հապլոիդ քրոմոսոմների հավաքակազմ ունեցող գամետներ։ Օրգանիզմների մեծամասնությունը ձևավորում է երկու տեսակի գամետներ։ Օրգանիզմների շատ քիչ տեսակներ, ինչպես օրինակ սնկերի մեծամասնությունն է կամ ինֆոզորիա կան երկու «սեռեր», որոնք անվանվում են սինգեններ։ Կենդանիների մեծամասնությունը, այդ թվում մարդը և բույսերը բազմանում են սեռական ճանապարհով։ Սեռական ճանապարհով բազմացող օրգանիզմները ամեն հատկանիշի համար ունեն տարբեր գեներ՝ ալելներ։ Սերունդը ժառանգում է ամեն հատկանիշի համար մեկ ալել՝ յուրաքանչյուր ծնողից։ Այսպիսով, սերունդը ունենում է ծնողական հատկանիշների ամբողջությունը։ Կարծում են, որ սեռական բազմացումը թույլ է տալիս, որ ոչ նպաստավոր ալելները չդրսևորվեն։

Մամուռները բազմանում են սեռական ճանապարհով, բայց ավելի մեծ և տեսանելի օրգանիզմները հապլոիդ են և ձևավորում են գամետներ։ Գամետները միավորվում են՝ առաջացնելով զիգոտ, որը աճում է՝ վերածվելով սպորանգիումի։ Սպորանգիումը հետագայում ձևավորում է հապլոիդ սպորներ։ Դիպլոիդ փուլը համեմատաբար փոքր է և կարճատև՝ հապլոիդ փուլի համեմատ։ Դիլպլոիդության զարգացումը բերել է նրան, որ հետերոզիսը գոյություն ունի միայն դիպլոիդ սերունդներում։ Մամուռները բազմանում են սեռական ճանապարհով, չնայած նրան, որ հապլոիդ փուլը չի շահում հետերոզիսից։

Գործնական աշխատանք

1. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ այն բայը, որը կրավորական ածանց չունի։
1. կոտրվել, գրվել, ծարավել, հաղորդվել
2. սոսնձվել, սեղմվել, ներկվել, գրավել
3. խորովել, վաճառվել, գնահատվել, կրճատվել
4. շարվել, տպագրվել, բղավել, մթերվել
5. գլորվել, գովել, ձևավորվել, միավորվել

2։ Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ նշված սեռի բայը։
1. ներգործական – նիրհել, ցատկել, նկարել, ձգտել
2. ներգործական – խարխափել, բաշխել, զբոսնել, հիանալ
3. ներգործական – սայթաքել, մրսել, շտապել, ստուգել
4. չեզոք – զարդարել, նախորդել, շաղախել, ձուլել
5. չեզոք – ընդգծել, փոփոխել, կուտակել, փայլել
6. չեզոք – ուղղել, թողարկել, ցատկել, հղկել
6. կրավորական – գրավել, սղոցվել, բղավել, խռովել
7. կրավորական – վրդովել, նզովել, հոլովել, վաճառվել
8. կրավորական – կռավել, բովել, ճշգրտվել, թոթովել

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

Q=I²*R*t=12.25*140*8=13720 Ջ

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

A=I*t*U=0.8*110*86400=7603200 Ջ

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 

A=U²/R*t=16129*900/50=290322 Ջ

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 

A=I*t*U=2*6*1.5=18 Ջ

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:

t=A/P=360000/450=800

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

t=S/v=560/180=3 1/90ժ, 3 1/90*3600=11200վ

A=P*t=200*11200=2240000Ջ

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին:

Q=U²*t/R=14400*80/40=28880 Ջ

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 

Q=I²*R*t=2.56*180*10=4608 Ջ

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=40 Օմ և R2 =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

R=40+60=100

Q=10000*120/100=12000 Ջ

1․Լրացրու բաց թողած տառը.

•  է-ե- Ամենաէական, քրիստոնեություն, ելևէջ, ինչևէ, հնէաբան, չէիք, առէջ, պատնեշ, լայնէկրան, դողէրոցք, հնէաբան, նախօրե, մանրէ, միջօրեական, անէանալ, գոմեշ։
• օ-ո- հնօրյա, փայտոջիլ, միջօրեական, օրեցօր, անօրեն, տնօրինություն, հանապազոր, առօրյա, ոսկեզօծ, աշխարհազոր, առօրյա, ապօրինի, նախորդ, վաղորոք։
• Ը (որտեղ անհրաժեշտ է)- խոչընդոտ, անընտել, մթնկա, ակնթարթ, կորնթարդ, որոտընդոստ, առընթեր, սրընթաց, օրըստօրե, հյուրընկալ, գահընկեց, լուսնկա, ճեպընթաց։
• (եվ-և)- ալևոր, ձևույթ, արևկա, թեթևոտն, հոգևորդի, եղրեվանի, գոտևորել, կարևոր, հոգեվիճակ, տարեվերջ, հոգեվարք, ոսկևորել։
• (յ ձայնակապ՝ որտեղ անհրաժեշտ է)-ջղային, ժողովածուում, հեռակայել, էական, արքայորդի, Սերգեյի, թեյաման, հայելազարդ, սերմնացուի, Նաիրի, երեխայի, խնայել, հետիոտն, դշխոյական, մանգոյի։

***********************************************************************************************************************

3․Ուղղագրական վարժություններ

ձ-ծ-ց

1) արձակ, բարձր, փոցխ, ընթացք

2) արցունք, դեղձան, փորձ, արձան

3) բարձ, դերձակ, հարձակվել, դաղձ

4) դեղձանիկ, պախուրձ, օձաձուկ, վրձին

ղ-խ

1) զմրուխտ, դրախտ, դեղձ, աղքատ

2) կղտար, պանդուխտ, վախճան, գաղտնի

3) բախտ, թխկի, բողկ, խրոխտ

4) սանդուղք, խեղդել, շաղկապ, եղբայր

ռ-ր

1) քաշկրտել, փարթամ, հուռթի, քառասուն

2) արթուն, արհամարհել, կրծել, եղերական

3) կոխկրտել, կրտել, պառկել, գրգիռ

4) մրմուռ, բարբառ, գառնուկ, խրճիթ

 օ-ո

1) մեղմօրոր, հանրօգուտ, ոսկեզօծ, անօդ

2) այսօր, անոթ, օրեցօր, առողջ

3) ապօրինի, օրըստօրե, վատորակ, հայորդի

4) բարորակ, արագոտն, ամենօրյա, պարզորոշ

4․Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ  կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Միջնապատ, միություն, գինեգործ, կիսալուսին, թիավարել, վիպասան, շինարարություն,հիվանդասենյակ,գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց, գիսավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ, կինոթատրոն։

p. 19

A

1. I’ve seen this film already.
2. John and Julie have bought their car for about a year.
3. She hasn’t taken her driving test yet.
4. Sue has been a tour guide since she left university.
5. Haven’t you ridden into town on your new bike yet?
6. This new computer has made my life a lot easier.
7. We haven’t decided what to get Mark for his birthday yet.
8. Has Paul ever met a famous person?

B

1. I’ve never played this game before.
2. Adam tidied his room last night.
3. Have you lived here since 2005?
4. Carol and I went to the cinema three nights ago.
5. It’s the first time you have visited our flat, isn’t it?
6. They haven’t given the baby a name yet.
7. Did you go to New York when you went to the States last summer?
8. Have you ever sent an e-mail before?

C

1. Lesson hasn’t started yet .
2. Teacher has already written on the board.
3. Joe and Tim have just come into the classroom.
4. Tony hasn’t finished getting books ready.
5. Christine has already opened the book.
6. Dave has dropped his pen on the floor.
7. He hasn’t picked it up yet.

Workbook p. 11

Look at Gillian’s diary and write sentences about her plans for next week. Use the present continuous.

1. On Monday morning she’s flying to Madrid.
2. On Monday afternoon she’s having a meeting with Paulo.
3. On Tuesday morning she’s taking train to Barcelona.
4. On Tuesday afternoon she’s watching a football match at Camp Nou stadium.
5. On Wednesday morning she’s flying back to London.

Complete the sentences. Use a verb from the list and the correct form of going to. Then match them to the pictures.

1. We’re going to see a play tonight. I’ve got the tickets.
2. The car’s broken down. We ‘re not going to visit Grandma today.
3. I’m going to make a curry tonight. I’ve just bought all the ingredients.
4. Sue is going to study Maths at Bristol University in September.
5. Paul has hurt his leg. He isn’t going to ski today.
6. They are selling their house. They’re going to move to London.

Rewrite the sentences in Exercise 8 using the correct future tense.

1. I’m playing tennis at 10 o’clock.
2. I’m phoning the dentist and making an appointment to see him this afternoon.
3. People are living on the moon one day? Yes, definitely.
4. We’re deciding where to stay in London –the Ritz hotel.
5. I’ve deciding what to do next year-travel around the world.
6. My dad, is letting me go to the party? No way!

Complete the sentences with a verb from the list in the correct form.

1. We’ll have a party next weekend, do you want to come?
2. I think Real Madrid wins tonight.
3. My brother will go to university next week. He’s packing at the moment.
4. I will not go to this party later because I have to study for tomorrow’s exam.
5. We think you are having a great time on holiday.
6. Maybe I will see you there.

p. 14

D

1. You should take up a sport and then you would get more exercise.
2. I’m trying to work! Could you please turn your music down?
3. Just ask and I’m sure the other children will let you join in.
4. The referee sent David off for arguing with him.
5.  This is my favourite song! Turn it up!
6. A mobile phone rang, but musician just carried on playing.
7. We can’t afford to eat up very often.
8. I’ve decided to become a vegetarian and give off meat.

E

1. We were waiting outside the stadium for a long time before they finally let us in.
2. I’ve got that concert in DVD-it’s fantastic!
3. I ran all the way home and I was just at time for my favourite programme.
4. Everyone clapped when the singer came on the stage.
5. At the cinema, Mum sat on the right, Dad sat on the left and I sat om the middle.
6. Ed doesn’t want to become a professional footballer. He just does it for fun.

 F

1. What’s the name of that song you were singing earlier?
2. I started to learn the piano, but I don’t think I’ve much musical talent, to be honest.
3. My Dad used to be really fit and was on his college athletic team.
4. When you were young, did you ever played in the street with other local children?
5. Alan is studying to be an actor, but I don’t think he’s enjoying it.
6. They have a wonderful collection of old toys at the museum in town.
7. My grandad loves to sailing and we often go out on his boat.
8. You have to practice a lot if you want to work as a musician.